Metformina - co to jest i co musisz wiedzieć
Co to jest merformina? Metformina to podstawowy lek stosowany przy insulinooporności oraz lek pierwszego wyboru w cukrzycy typu II. Dlatego w tym artykule zebrałam wszystko co musisz wiedzieć o metforminie, jeśli zaczynasz jej przyjmowanie.
Na wstępie chciałabym podkreślić, że choć metformina jest powszechnie stosowana, to nie jest ona idealnym środkiem na problemy gospodarki węglowodanowej. Oprócz niej nadal podstawą jest modyfikacja stylu życia. Jeśli chcemy osiągnąć maksymalne efekty i z czasem zmniejszyć dawkę leku lub całkiem z niego zrezygnować bardzo ważne jest wprowadzenie odpowiednich modyfikacji w diecie, włączenie aktywności, a także troska o sen i minimalizowanie stresu.
Więcej o planowaniu diety w insulinooporności oraz przykładowe dni jadłospisu znajdziesz tutaj.
Zaznaczam również, że nie jestem lekarzem, więc informację, którymi się tu dzielę traktuj jedynie informacyjnie. Przedstawiam jakie mogą być rozwiązania dla różnych sytuacji, dzięki nim będziesz wiedziała o czym porozmawiać ze swoim lekarzem i o co go zapytać.
Metformina - lek na cukrzycę, insulinooporność, pcos
W jaki sposób działa metformina
Metformina reguluje gospodarkę węglowodanową przez zmniejszenie wydzielania glukozy w wątrobie oraz zmniejszenie wchłaniania w jelitach. Jednocześnie poprawia wrażliwość komórek na insulinę – czyli zmniejsza insulinooporność.
Poza głównym zastosowaniem, czyli poprawą glikemii metformina wykazuje również
- działanie kardioprotekcyjne (ochronne na serce),
- obniża poziom tzw. złego cholesterolu (LDL, FLDL) i trójglicerydów,
- sprzyja redukcji masy ciała (ale nie jest magicznym środkiem na chudnięcie – o tym więcej w kolejnych akapitach,
- wykazuje pozytywne działanie w zespole policystycznych jajników,
- kiedy insulinooporności towarzyszy trądzik przyjmowanie leku będzie również wpływało na poprawę stanu skóry
Metformina w pcos
PCOS bardzo często idzie w parze z insulinoopornością, w tym przypadku zastosowanie i właściwości metforminy są oczywiste. Jednak metformina nie działa jedynie na gospodarkę węglowodanową, a może wpływać na znacznie ważniejsze dla wielu kobiet z PCOS parametry – czyli regulację cyklu miesiączkowego i owulacji, zwiększając szansę zajścia w ciążę.
Zaobserwowano, że metformina oddziałuje na gospodarkę hormonalną poprzez zwiększenie wydzielania estrogenów, zwiększenie wydzielania SHBG (globuliny wiążącej hormony płciowe) i obniżenie poziomu androgenów – w tym testosteronu.
Metformina w ciąży
Sytuacja dotycząca stosowania metforminy w ciąży nie jest w pełni jasna. Niektóre kraje dopuszczają jej wykorzystanie, w innych (w tym w Polsce) nie jest zalecana. Lek przenika do łożyska, a brakuje pewnych dowodów o jego bezpieczeństwie dla rozwijającego się dziecka. Natomiast dotychczasowe dane dotyczące przyjmowania metforminy w ciąży (głównie w pierwszych tygodniach) wskazują, że nie wpływa ona negatywnie na przebieg ciąży oraz zdrowie dzieci w pierwszych latach życia. Natomiast nagłe odstawienie leków może prowadzić do znacznego podniesienia poziomu glukozy i insuliny, co z pewnością może negatywnie wpływać na przebieg ciąży.
Jestem w ciąży, czy odstawić metforminę?
Jeśli starasz się o dziecko możesz omówić to z lekarzem już wcześniej. Jeśli właśnie dowiedziałaś się o ciąży również pierwszym kierunkiem powinna być konsultacja z Twoim lekarzem.
W cukrzycy typu II zalecenia wskazują, by w czasie ciąży metforminę zastąpić leczeniem insuliną. W insulinooporności proponowane jest kontynuowanie stosowania metforminy do końca I trymestru, kontrolując jednocześnie poziom glukozy na czczo. Insulinooporność sprzed ciąży może przerodzić się w cukrzycę ciążową, która również będzie wymagała podawania insuliny (insulinooporność przed ciążą zwiększa ryzyko cukrzycy ciążowej).
Skutki uboczne metforminy - czyli dlaczego metformina powoduje biegunki
Zaburzenia żołądkowe, jak bóle brzucha, nudności, wymioty czy biegunki to najczęstsze skutki uboczne metforminy, występujące u ok. 20-30% pacjentów. Z tego właśnie powodu metformina jest wprowadzana stopniowo, najpierw w mniejszej dawce, a później stopniowo coraz większej. Ma to zminimalizować pojawiające się, szczególnie w pierwszych tygodniach przyjmowania dolegliwości. Z czasem, w miarę przyjmowania leku dolegliwości powinny się zmniejszać.
Możesz zastanawiać się dlaczego metformina powoduje biegunki. Skutki uboczne metforminy mogą wynikać ze zwiększonego wyrzutu serotoniny, co może prowadzić do biegunki lub zaburzonej absorpcji kwasów tłuszczowych, na co wpływa lek. Badania wskazują, że znaczenie w pojawieniu się skutków ubocznych może mieć również stan mikrobioty jelitowej – stosowanie probiotykoterapii pozwalało zmniejszyć nasilenie dolegliwości.
Inne modyfikacje, które mogą zmniejszyć nasilenie objawów to dopilnowanie diety i okresowo włączenie posiłków łagodzących dolegliwości żołądkowe. Korzystne może być też zastąpienie formy krótkodziałającej na długodziałającą, dla części pacjentów przyjmowanie leku na noc pomogło ograniczyć nieprzyjemne objawy.
Nasilenie skutków ubocznych metforminy jest również zależne od dawki, może być tak, że będziesz w stanie przyjmować mniejszą dawkę, niż początkowo sugerowana przez lekarza. Jednak nawet mniejsza dawka będzie korzystniejsza niż całkowite zaniechanie przyjmowania leku.
Wszelkie modyfikacje co do dawki, pory przyjmowania leku czy dodatkowej suplementacji skonsultuj z lekarzem. Ja przedstawiłam jedynie kilka opcji, które mogą być pomocne – ale czy będą u Ciebie – tego nie wiem, bo nie znam Twojej sytuacji zdrowotnej.
Z czym nie łączyć metforminy? - Metformina z alkoholem
Zdecydowanie rzadszym działaniem ubocznym metforminy, ale również znacznie bardziej niebezpiecznym jest kwasica mleczanowa po metforminie. Dlatego na pytanie z czym nie łączyć metforminy odpowiem – przede wszystkim z alkoholem, bo wtedy ryzyko jej wystąpienia znacznie się zwiększa. Ryzyko nasilają również – zaburzenia pracy wątroby, niedożywienie, głodzenie, jeżeli przykładowo przez silne dolegliwości ze strony układu pokarmowego nie jesteś w stanie nic jeść.
Jeżeli zbliża się okazja, na której chcesz spożywać alkohol lekarz zapewne doradzi Ci ominięcie przyjmowania leków. Podobnie przy silnych wymiotach i biegunkach prowadzących do odwodnienia i wycieńczenia.
Objawy kwasicy mleczanowej po metforminie to pogłębiony i przyspieszony oddech, ból brzucha, skurcze mięśni, znaczne osłabienie, spadek temperatury ciała, zamroczenie. W takiej sytuacji należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem.
Ale spokojnie, przestrzegając zasad przyjmowania leku ryzyko takiego stanu jest naprawdę nieduże.
Czy metformina pomaga schudnąć
Na facebookówych grupach widzę, że dziewczyny wymieniają się pytaniami „ile schudłyście na metformienie”, „jakie miałyście pierwsze efekty po metforminie”. Przyjrzyjmy się więc, jak metformina wpływa na odchudzanie.
Badania wskazują, że metformina faktycznie może poprawiać efekty redukcji, zwłaszcza na początku stosowania i przy większych dawkach. Natomiast są to niewielkie efekty, na poziomie kilku kg. Część osób zauważa, że od kiedy zaczęło przyjmować lek masa ciała szybciej spada, jednak nie są to efekty wywołane wyłącznie przez lek, ale przez połączenie leczenia z modyfikacją stylu życia. To co obserwuję u moich klientek to niechęc do jedzenia i brak apetytu, które również wpływają na zmniejszenie ilości spożywanych kilokalorii – ale to ma również swoje konsekwencje. Jedząc mało można nabawić się niedoborów podstawowych składników odżywczych, a brak apetytu nie sprzyja dobrym wyborom żywieniowym – częściej pojawiają się przekąski, na które akurat najdzie ochota.
Pierwsze efekty po metforminie mogą być widoczne szybko. Można też zaobserwować, że łatwiej jest schudnąć na metforminie niż bez niej. Ale żeby pozytywne efekty utrzymały się na stałe konieczne jest wprowadzenie realnych zmian w sposobie odżywiania i stylu życia.
W jaki sposób metformina pomaga schudnąć
Można określić dwa mechanizmy, poprzez które metformina może wpływać na masę ciała. Pierwszy to wpływ na kontrolę głodu i sytości. Poprzez zmniejszenie apetytu i zmniejszenie leptynooporności sprawia, że zjadamy mniej, szybciej odczuwamy sytość. Zaburzenia odczuwania głodu i sytości to popularny problem, nie tylko przy insulinooporności.
Drugi mechanizm, jednak niezbyt kuszący, związany jest ze skutkami ubocznymi. Mdłości, bóle brzucha, biegunki, czy zmieniana odczuwania smaku potraw mogą wpłynąć na zmniejszenie ochoty na jedzenie, a zarazem ilości spożywanej energii.
Metformina bez diety
Czy jednak metformina pomoże schudnąć, jeśli nie zadbamy o dietę i aktywność fizyczną? Niestety nie. Nie jest ona magicznym środkiem odchudzającym, a jedynie lekiem wpływającym na metabolizm. Zarówno pod kątem poprawy zdrowia jak i sylwetki bardzo ważne jest, żeby oprócz leczenia wprowadzić modyfikacje w diecie, zwiększyć aktywność fizyczną, a także zadbać o ogólny stan psychofizyczny – dobry sen, czas na relaks, odstresowanie, itp.
Jakie badania wykonywać kontrolnie przy metforminie?
Podstawa to oczywiście glukoza i insulina na czczo, które możemy wykonać podczas stosowania leku. Nie wykonujemy natomiast testu obciążenia glukozą, żeby go wykonać należy odpowiednio wcześniej odstawić lek, jednak to ustalasz w razie potrzeby z lekarzem.
Metformina a B12
Witamina B12 – ponieważ jej wchłanianie może być zaburzone. Warto sprawdzić jej poziom na początku, a później kontrolować, by w razie potrzeby włączyć suplementację. Jeśli masz wyjściowo wysoki poziom witaminy B12 nie ma konieczności od razu włączania profilaktycznie suplementacji.
Metformina a nerki i wątroba
Parametry wątrobowe oraz kreatynina w moczu – aby ocenić stan wątroby i nerek, przez które metabolizowana jest metformina.
Oprócz tego oczywiście warto wykonać regularnie podstawowe badania czyli morfologię, lipidogram, u kobiet poziom TSH.
Podsumowanie informacji o metforminie
Mam nadzieję, że odpowiedziałam na pytania, które trapią Cię, jeśli zaczynasz stosować metforminę. Jeśli jest coś o czym nie wspomniałam możesz napisać do mnie wiadomośc mailową lub na Instagramie, gdzie na co dzień dzielę się wskazówkami na temat insulinooporności.
Podsumowując – w sieci możesz spotkać się ze skrajnymi opiniami osób, które fatalnie czuły się po metforminy i musiały z niej zrezygnować i tych, którzy czuli się dobrze i po zastosowaniu leku zauważyli spadek masy ciała. Moim zdaniem, jeśli jest na to przestrzeń warto spróbować poradzić sobie z insulinoopornością bez leków. Modyfikacja stylu życia może przynieść naprawdę dobre efekty – zarówno w regulacji gospodarki węglowodanowej, jak i redukcji masy ciała. Ale jeżeli lekarz sugeruje Ci włączenie leczenia to daj szansę lekom, nie nastawiaj się negatywnie, a w razie nietolerancji nie bój się rozmawiać o opcjach, które pozwolą Ci zminimalizować dolegliwości.